''Άγιος Σεβαστιανός'' στην K-Art από 11.11.08

‘‘Ο Άγιος Σεβαστιανός του Χριστιανισμού, μοιάζει με
τον τραυματισμένο Άδωνη της μυθολογίας’’

Μανουήλ Τασούλας

Εν όψει της θρησκείας, η πίστη είναι αυτή που ζυμώνει τη σχέση ανθρώπου – θεού. Εν όψει της τέχνης, αντίστοιχα, η αναγκαία σχέση καλλιτέχνη – αποδέκτη επαφίεται στην εμπιστοσύνη. Το έργο τέχνης, με βάση το οποίο αυτή η σχέση συνάπτεται, αναδεικνύεται σε ένα υπερ-αντικείμενο. Τίθεται μεν εκτός του κύκλου γραμμικής λειτουργικότητας, χρήσης και ανακύκλωσης, εκτίθεται δε στο φάσμα του χρόνου. Τι συμβαίνει, όμως, όταν θρησκευτικά σύμβολα και ανάλογες παραστάσεις αισθητικά απολαμβάνονται; Πώς το πάσχον σώμα του νεαρού Σεβαστιανού μπορεί ως μύθος να εμπνεύσει αφαιρετικά ή και να καθοδηγήσει έναν καλλιτέχνη, αλλά και πώς μπορεί ο καλλιτέχνης να αποβεί διαμεσολαβητής, να μην εκφράσει μόνο αλλά και να μεταδώσει το ένστικτο και την ανησυχία του στον ημιμαθή, στον απλό πολίτη, στο συλλέκτη; Σε αυτό το στοίχημα με το χρόνο απαντούν στην έκθεση ‘‘Άγιος Σεβαστιανός’’ στην αίθουσα τέχνης K-Art (Σίνα 54) τρεις καταξιωμένοι εικαστικοί δημιουργοί: Άγγελος Αντωνόπουλος, Περικλής Γουλάκος και Μιχάλης Μανουσάκης.

Ο Σεβαστιανός, ο οποίος έζησε και εκτελέστηκε την εποχή του Διοκλητιανού, έχει απασχολήσει μέχρι σήμερα πολλούς Ευρωπαίους ζωγράφους, μεταξύ των οποίων ενδεικτικά είναι οι : Mantegna, Foppa, Botticelli, Holbein, Durer, Tiziano, El Greco, Caravaggio, van Dyck, Ribera, Zurbaran. Παράλληλα, μέσα από την ιστορία του έχουν εκφραστεί και σύγχρονοι καλλιτέχνες, όπως οι: Damien Hirst, Takis και Τσαρούχης. Ενδιαφέρον, λοιπόν, έχει να εντάξουμε την άποψη αυτών των δημιουργών – του Αντωνόπουλου, του Γουλάκου και του Μανουσάκη- για τον Σεβαστιανό στα κιτάπια της μνήμης με τα μέχρι τώρα ερεθίσματά μας.

Πλέον, στην εποχή της ασύλλεκτης πληροφορίας, -ακριβώς επειδή είναι τεράστια και ανεξέλεγκτη-, είναι δεδομένο πως διαχειριζόμαστε όχι την άγνοια αλλά την ημιμάθειά μας. Η τέχνη, κατά συνέπεια, ζυμώνει το χαμένο χρόνο, πόσο μάλλον όταν πρόκειται για θρησκευτικό χρόνο, ο οποίος έχει εμβολιαστεί με διδάγματα- εξομολογήσεις, με απαγορεύσεις και με το νόμο της τιμωρίας. Τον ζυμώνει έτσι ώστε να είναι πλέον σημαντική μια οπτική λύτρωση χωρίς κήρυγμα, μια εικόνα ανένδυτη, ελεύθερη και άνευ καταναγκαστικού περιτυλίγματος που αισθητικά και μόνο προτείνει. Μένει να αναζητήσουμε και να δούμε την πρόταση. Μένει να συναντηθούμε με το τρίπτυχο στοχαστικό μάτι των Α. Αντωνόπουλου, Π. Γουλάκου και Μ. Μανουσάκη. Και όπως έχει παρατηρήσει ο Μπατάιγ: ‘‘ ο κόσμος, με μια λέξη, μας παρουσιάζεται όταν η εικόνα που έχουμε γι’ αυτόν γίνεται ιερή, γιατί ό,τι είναι ιερό είναι ποιητικό, ό,τι είναι ποιητικό είναι ιερό’’ (βλ. Georges bataille στο: Η Λογοτεχνία και το Κακό, εκδ. Πλέθρον, Αθήνα, 1979, σ. 62). Το εγώ των εργαλείων, της αφαίρεσης, μέσα από την τέχνη εξελίσσει την απλή εξωτερικότητα των εκάστοτε στοιχείων και μύθων, ξεπερνώντας το θέμα και αγγίζοντας την υπόσταση του ήδη τετριμμένου θέματος. Ο δημιουργός δεν είναι παρά ένας αφηρημένος που μπορεί να σκέπτεται.

Κ- Art: Σίνα 54, τηλ: 211 4013877, email: info@k-art.gr

Εγκαίνια: Τρίτη 11 Νοεμβρίου 2008, μετά τις 8:00 μμ

Διάρκεια: 11-29.11.08

Επιμέλεια έκθεσης: Γιάννης Ζιώγας

Ώρες λειτουργίας: Τρίτη-Παρασκευή 11-2 και 6-9, Σάββατο 11-2

Κυριακή & Δευτέρα κλειστά

Antony Dunn: A poem and an interview

From The Hill of the Muses

Antony Dunn: Born in 1973, gifted with instinct and aura of joy…

From The Hill of the Muses

This is how I take you with me;

by saying to the empty seat

beside me, Look! how orange is

the sun above the sea. Now squint

to squeeze its circle from the glare.

And look! over your shoulder, how

the Parthenon squares up to it

and whelms itself with orange light,

before the sun, the heat and you

and I all go down together.

I take it you are lost for words

through pines and aloe vera to

the streetlights and the orange trees

as I watch your steps and wonder,

What d’you think? What d’you make of that?

Questions and Answers : an interview around poetry on the occasion of the previous poem

Giving a symbolic use to nature - sun par agonised to a missing face- may lead to a romantic way of writing. Aren’t you afraid of being criticised about that?

A.D: Perhaps this poem is unusual for me. While I was writing my third collection, Bugs, I promised myself that none of the poems in it would be about me. Some of them are, of course – in indirect ways. This poem is one of the first half-dozen I’ve written since Bugs, and I’m allowing myself to write some more directly personal poems. It’s a romantic poem, sure. And no, criticism is something I stopped being afraid of after the first review of my first book made me burst into tears in a bookshop...

Orange is the dominating colour all over the poem. It prepares the reader for the heat and therefore for love, until it ends as a tree, like the fulfilment of love. In some way, the structure of the poem does not surprise. Is it your aim while writing? A poem does not have to attack the reader's expectations?

A.D: I’d like to think that my poems did surprise their readers. But I do like to write the occasional poem that’s apparently very simple and plain.

The streetlights and the orange trees: the first image refers to a night snapshot but the orange trees somehow refer to daylight. This contrast is a mean to express your next state of being puzzled as you wonder?

A.D: Not really. As I walked back into Athens from the Hill of the Muses, in the dark, I was struck by the orange of the streetlights and the oranges hanging in the trees. If the image makes the poem’s readers feel a sensation I didn’t intend, then that’s brilliant.

How inspiring the imagined relationship of writer-reader can be for you?

A.D: Very; particularly in a case like this, where the poem is written for a specific person, and then published for everyone. I do like to imagine my poems being read by real people.

When people ask about you, do you tell them you are also a poet?

A.D: I don’t, normally. I tell them I work in arts marketing, which I do. I’d really love to say that what I am is a “Poet” but it’s only part of what I am. I actually have to gather my courage before using the “P” word, for some reason. Maybe it’s a British thing. Many of us worry that ‘lofty’ words like “Poet” sound self-important or pretentious, which is sad. We should all be bolder.

Poetry refers to primitive joy for you or it is also enjoy?

A.D: There’s something primitive, for me, about writing poems, because it feels like an instinct. I write because I can’t help it. And a lot of the time I don’t actually enjoy writing. It’s hard work, and frustrating, and it brings me face to face with my limitations all the time. Sometimes, though, it’s the most amazing pleasure. And I love reading other people’s poems. That’s enjoyment.


Do you adapt cinema images or paintings in your poems? Is your memory good?

A.D: Well, I can think of a couple of cinema images, yes. There’s a poem in my second book called Breaking News, which grew out of a shot in the film Breakfast at Tiffany’s. In the shot, there are three white suitcases, stacked beside a door. They made me think of a wedding cake, and I couldn’t get the image out of my head. That whole poem was a way of using the image so that I could stop thinking about it, I think. I have a good memory for some things: where I was when I heard a particular song; what something smelled like. I’m terrible with names, though.

Which poets you read? What are your influences?

A.D: Too many to list, but my big influences when I was starting to write were Norman MacCaig (1910-1996), Ted Hughes (1930-1998), Matthew Sweeney (1952-), Adrian Henri (1972-), Andrew Motion (1952-). Not enough women there, are there?

Current favourites are Kathleen Jamie(1962-), Colette Bryce(1970-), Louis MacNeice (1907-1963), Matthew Hollis (1971-), Michael Symmons Roberts (1963-), Don Paterson(1963-), and Simon Armitage(1963-),. Far, far, far; they are too many to list.

From your experience how difficult is to be published in England? Do you pay for your first publication?

A.D: No. Never pay for publication; Ever. I don’t know if it’s harder to be published in the UK than it is anywhere else. It’s not easy. My first book was rejected six or seven times before Oxford University Press published it in 1998. But that’s because the early drafts were simply not good enough. Brilliant writing will find a publisher in the end. The sad news is that plenty of really bad writing finds a publisher, too.

How often you write? Most of your poems cover one page, so that verbal economy leads to a better result regarding feelings?

A.D: Not often enough. But, like all writers, I have periods of writing a lot, very quickly, and then months and months when nothing happens at all. That’s hard. And yes, most of poems are relatively short, probably because one of the things I really love about poetry is the way it can be so compact. I like a poem to be bigger on the inside than it looks from the outside.

I recommend you visiting http://www.antonydunn.org/ so as to learn more about Antony Dunn

And just a bit of poetic homework as I could not stay untouched by Antony’s preferences:

http://www.uni-erfurt.de/eestudies/eese/articles/degott/2_95.html article about Norman MacCaig

(‘‘No extra words’’by Anette Degott)

http://ann.skea.com/THHome.htm the homepage of Ted Hughes and also http://www.poemhunter.com/poem/crow-s-fall/ about Ted Hughes

http://www.contemporarywriters.com/authors/?p=auth102 about Matthew Sweeney

http://www.andyrobertsmusic.com/adrian_poetry.html about Adrian Henri

http://www.uktouring.org.uk/andrewmotion/

http://www.symmonsroberts.com/

http://www.matthewhollis.com/

http://www.encompassculture.com/results/?qs=Don+Paterson

http://www.simonarmitage.com/

http://www.thepoem.co.uk/poems/bryce.htm

http://www.poemhunter.com/louis-macneice/

http://www.crossingborders-africanwriting.org/writersonwriting/kathleenjamie/poem/

After my web search and its compact outcome, I realised that if a year should win, that would be beyond no doubt, 1963…I had read stories about the children born in 1983 but now, I am really thinking: what about poets born in 1963?

Hope and wish that Greek publishers and the British Council will welcome the opportunity to add fresh poetry material at their archive of publications and support culture, education, inspiration beyond borders.

Σημεία και Τέρατα

Δεν είναι νέα διαπίστωση ότι το μικρό παιδί αντιδρά στη σκιά του, ούτε ότι η εικόνα ασκεί σ’ αυτό μια μαγνητική δύναμη. Ενδεικτικά αναφέρω ότι ο φωτογραφικός φακός με έχει καταγράψει μικρή, όρθια, με βλέμμα καθηλωμένο μπροστά στην τηλεόραση βλέποντας διαφημίσεις. Το πραγματικά καινούριο έγκειται στην ενήλικη διαμεσολάβηση του νοήματος, όταν σε χειρονομίες, σε καταστασιακά σχήματα δαχτύλων προσπαθούμε να αποδώσουμε ελεύθερα μία λέξη, ώστε τελικά αυτές οι νοηματικές διαμεσολαβήσεις με μέσο αλλά και μήνυμα την παλάμη να αλληλεπιδρούν με συμβολικές λέξεις, αλλιώς, με σύμβολα του λόγου. Αυτή η εμμονή του νου για το νόημα και την αιτία των πραγμάτων προκύπτει μέσα από την επιρροή της μνήμης, η οποία σίγουρη για τον εαυτό της ζητά επιβεβαίωση παρεμβαίνοντας ενίοτε στα διάφορα μέρη του σώματος και δη στην παλάμη. Και προφανώς εδώ θίγεται το ζήτημα της νοηματικής με τις αντίστοιχες διαστάσεις της. Ακολουθεί μια ελεύθερη μετάφραση ορισμένων γραμμάτων της αλφαβήτου νοηματικής γλώσσας.

Για παράδειγμα, το γράμμα Α –γροθιά με αντίχειρα στο πλάι- είναι η εκδοχή του ωτοστόπ. Το Β – δάχτυλα όρθια πλην του αντίχειρα- είναι η επιβεβαίωση παρουσίας. Το Γ –μόνο αντίχειρας και δείκτης ανοικτοί με φορά προς τα κάτω- μοιάζουν με μια κουφάλα δέντρου, ενώ το Δ – δείκτης κάθετα όρθιος και τα υπόλοιπα δάχτυλα μαζεμένα προς τα κάτω με τον αντίχειρα να τα ‘‘δένει’’- είναι σαν τον κολυμβητή που δεν έχει βουτήξει ακόμη στην πισίνα. Το Ε – όλα τα δάχτυλα μαζεμένα με τον αντίχειρα να τα ασφαλίζει- είναι σαν ζώνη ασφαλείας για μωρό και το Ζ – δείκτης και μικρό δαχτυλάκι ελεύθερα με μαζεμένα τα υπόλοιπα- μοιάζει με δυο παράλληλες ευθείες ή αλλιώς, με δυο πόδια ξαπλωμένα. Το Ζ, αν ήταν μεθυσμένο, το Η είναι ξεμέθυστο και εξωστρεφές, ως η κάθετη εκδοχή του Ζ με τη μέσα πλευρά της παλάμης προς τα έξω. Το Θ είναι η ένωση δείκτη και μέσου – θυμηθείτε τη διαφήμιση ‘‘κάντε ένα διάλειμμα, κάντε ένα κιτ κατ’’, αυτό μάλλον είναι το κατ τελειωμένο. Το Ι είναι ένα αναποφάσιστο Σ, μικρό δάχτυλο προς τα πάνω και τα υπόλοιπα μαζεμένα με τον αντίχειρα να τα αγκαλιάζει. Το Κ – δείκτης κάθετος, μέσος οριζόντιος και τα υπόλοιπα μαζεμένα- θα μπορούσε να είναι μια ορθή γωνία και το Λ με τα ίδια δάχτυλα προς τα κάτω και κάπως σε καμπή μοιάζει με κερατάκια πεσμένα. Σε οποιαδήποτε, πάντως, περίπτωση, κλικάρετε στη φωτογραφία με τον πίνακα της αλφαβήτου, ώστε από εδώ και στο εξής να μαθαίνετε ακόμη μία αλφάβητο. Συνιστάται ως άσκηση και σε υπαλλήλους γραφείου.

Υπόψη, αν ανήκετε στο 6% και είστε αριστερόχειρες, θα πρέπει να κάνετε τις ασκήσεις με το αριστερό αντίστοιχα χέρι. Δεν είναι και τρομερό, στις πανεπιστημιακές φοιτητικές καρέκλες με το πτυσσόμενο φύλλο στη δεξιά πάντα πλευρά της καρέκλας, έχετε ζήσει χειρότερες μέρες. Ένα αλφάβητο που ξελαμπικάρει και το χέρι, κάνει καλό και στις αρθρώσεις. Επιπλέον, η μνήμη του σώματος είναι τελικά αυτή που μας φέρνει πάντα κοντύτερα με ανθρώπους, οι οποίοι βιώνουν δύσκολα την καθημερινότητά τους. Κοιμηθείτε χειμώνα με καλοκαιρινό sleeping bag σε ξέφωτο πάνω από μία λίμνη και το επόμενο πρωί το πετσί σας ήδη θα σας έχει ‘‘μιλήσει’’ για το τι είδους ζωή κάνουν οι άστεγοι. Η νοηματική είναι ένας τρόπος να μην κλείνουμε τα μάτια στην επικοινωνία, και μεταφορικά και κυριολεκτικά, καθώς είναι πολύ σημαντική η έκφραση του προσώπου σχετικά με την πρόσληψη του νοήματος από τον απέναντί μας. Αυτά θα έπρεπε να αναλογιστούν όσοι πηγαίνουν στο φούρνο, δεν λένε ούτε καλημέρα και ζητούν μισό κιλό κοιτώντας τα παπούτσια τους…

Στην Πεύκη με το Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη/ Vangelis Hatziyannidis

‘‘Ο συγγραφέας δεν πρέπει να μένει αδιάβροχος’’

Β. Χ.

Η Πουπέ παίζεται για δεύτερη χρονιά φέτος στο Θέατρο Σφενδόνη. Πώς συνέλαβες την ηρωίδα σου, τη Ρίκα;

Β.Χ.: Όλη η ιδέα γεννήθηκε στο κεφάλι της Άννας Κοκκίνου. Είχε την ιδέα του θέματος που ήταν η κούκλα, σε οποιαδήποτε μορφή θα μπορούσαμε να το εκμεταλλευτούμε. Αυτό ήταν το κυρίαρχο και βασικό. Αυτό που λειτούργησε αμέσως σε μένα, επειδή μου αρέσει πολύ, ήταν η πρόθεση της Άννας να είναι το έργο κωμωδία. Η λέξη κωμωδία αποδείχθηκε μαγική εκείνη τη στιγμή και θέλησα να πάρω λίγο χρόνο, να δω αν ξυπνά κάτι μέσα μου. Πολύ σύντομα άρχισα να προσανατολίζομαι σε κάποια ιδέα που μου άρεσε και έτσι της είπα να προχωρήσουμε. Φυσικά, δεν θα ήταν δυνατόν να παίξει ένα έργο που δεν θα της άρεσε. Γι’ αυτό έλεγα πάντα στην Άννα ότι θέλω να γράψω ένα κείμενο που να το χαρώ πραγματικά , ώστε και η ίδια να είναι ελεύθερη να το απορρίψει αν δεν την ικανοποιούσε στο τέλος, χωρίς να αισθάνεται πως μπήκα σε μια διαδικασία να κάνω μια δουλειά, η οποία δεν ολοκληρώθηκε.

Πώς και ο τίτλος είναι στα γαλλικά (λα πουπέ) και όχι στα ελληνικά (η κούκλα);

Β.Χ: Τίτλο βρίσκω πάντα στο τέλος, στην καλύτερη περίπτωση μετά τα μισά του γραπτού. Προέκυψε από τη φίρμα της ηρωίδας που έχει τυπωμένη στις κάρτες της. Δεν θέλει, λέει, κάποιος να σκίζει, να πετάει μια κάρτα που γράφει το όνομά της, έτσι αναγράφει μόνο τη φίρμα της, που είναι ‘‘λα πουπέ’’. Ήταν και το πρώτο πράγμα που μου είπε η Άννα, η λέξη «κούκλα». Έστω και στη γαλλική εκδοχή, η λέξη αυτή συμπυκνώνει όλη τη θεματολογία του έργου. Επίσης, έχω μια δυσπιστία πάντα στους εντυπωσιακούς, περίεργους, καλλιτεχνικούς και μακροσκελείς τίτλους. Και τα βιβλία, τώρα σκέφτομαι, έχουν απλούς τίτλους: Οι Τέσσερις Τοίχοι, Ο Φιλοξενούμενος, Φυσικές Ιστορίες (όλα κυκλοφορούν από τις εκδόσεις ‘‘Το Ροδακιό’’), η Μεταμφίεση (εκδ. Ιανός). Μου αρέσουν περισσότερο οι μικροί τίτλοι που με κάποιο τρόπο συμπυκνώνουν την ουσία σαν να είναι η περίληψη, το περιεχόμενο του έργου.

Τα τραγούδια στο έργο αποφορτίζουν το κλίμα. Πώς προέκυψαν;

Β. Χ.: Από την πολύ απλή και ανόητη σκέψη ότι θα μου άρεσε να είναι και μιούζικαλ το έργο. Επειδή το μιούζικαλ το έχουμε συνδέσει με έναν θίασο πολυπληθή και με λάμψη, με ένα πλούσιο θέμα και όχι με έναν μονόλογο, αυτό με κέντρισε. Μου φάνηκε ενδιαφέρον πώς μπορεί να υπάρξει μονόλογος μιούζικαλ. Τα τραγούδια, βέβαια ήθελα να λειτουργούν στο έργο όπως στα έργα του Μπρεχτ, να μην είναι διακοσμητικά όπως στο αμερικάνικο μιούζικαλ. Ήθελα να λειτουργούν με κάποιο τρόπο διαφωτιστικό για το πρόσωπο και για την κατάσταση, στην οποία βρίσκεται. Λατρεύω επίσης τη μουσική της Στέλλας Γαδέλη, που ήταν ιδέα της Άννας. Αρχικά δεν ήθελα να γράψω τους στίχους αν και ήξερα ποια αίσθηση και ποιο θέμα έπρεπε να αποπνέει το κάθε τραγούδι. Κάποια στιγμή, λοιπόν, η Άννα μου λέει πολύ αποφασιστικά ‘‘εσύ θα γράψεις τους στίχους. Κανείς άλλος δεν μπορεί να κάνει αυτό που εσύ έχεις στο νου σου’’. Και πραγματικά τους έγραψα πολύ γρήγορα.

Γενικά κρατάς είτε τον αναγνώστη είτε το θεατή σε ένα σασπένς, σε μια σχέση που δεν έχει πλήρως ξεκαθαριστεί.

Β. Χ.: Υπάρχει αυτό, και σε αυτό το έργο, το είδες και εσύ;

Ναι. Και στους Τέσσερις τοίχους υπήρχε, και στη Μεταμφίεση. Επίσης υπάρχει η σχέση με το αντικείμενο.

Β. Χ. : Πολύ σωστή παρατήρηση αυτή. Είμαι λάτρης των αντικειμένων. Για τα άψυχα γενικά, όταν έρχονται στα χέρια σου και πόσο μάλλον όταν δεν είναι καινούρια, αισθάνεσαι πραγματικά ότι έχουν διανύσει μια ζωή δική τους. Όταν πια καταλήγουν σε σένα, δεν μπορούν να σου πουν τι κουβαλούν επειδή δεν έχουν στόμα, μπορείς να φαντάζεσαι ή να υποψιάζεσαι κάποια πράγματα αλλά είναι πραγματικά σαν μία σφίγγα. Έχουν υπάρξει σε άλλα δωμάτια, σε άλλους χώρους, έχουν δει, ακούσει -με μία μεταφορική έννοια βέβαια- και αν μη τι άλλο έχουν δεχτεί διάφορες ενέργειες. Άλλα έχουν μείνει κρυμμένα σε υπόγεια, άλλα έχουν στολιστεί σε σαλόνια, έχουν ποτιστεί με κάτι. Αυτό παλιότερα το είχα πολύ με τα ρούχα. Μου άρεσε πολύ να πηγαίνω στα μαγαζιά με τα μεταχειρισμένα και να παίρνω ένα πουκάμισο, προφανώς κάποιου τουρίστα, που ήρθε στην Ελλάδα, ξέμεινε από λεφτά και το πούλησε. Το να φοράς εσύ μετά ένα ρούχο που υπήρξε ενός άλλου ανθρώπου και με το οποίο είχε κάνει κάποια πράγματα αυτός ο άνθρωπος, είχε ταξιδέψει, είχε βγει ραντεβού, είχε δει μια παράσταση, είχε ζήσει, για μένα αυτό είναι κάτι ισχυρό, με κεντρίζει.

Έχει ένα μυστήριο.

Β. Χ.: Αν το δεις. Αλλιώς βλέπεις ένα σκέτο πουκάμισο, ένα μολύβι. Τα αντικείμενα αν και άψυχα, αν και χωρίς μυαλό, χωρίς στόμα, δεν παύουν να έχουν μία δική τους ζωή.

Για τους χαρακτήρες σου, ανατρέχεις σε βιβλία ψυχολογίας;

Β. Χ: Όχι, καθόλου. Ίσως θα έπρεπε, δεν το καυχιέμαι, απλά, δεν λειτουργώ με αυτόν τον τρόπο καθόλου. Όταν μου έρθει η μορφή του προσώπου – και μορφή δεν εννοώ την εξωτερική, εννοώ τη φτιαξιά του ήρωα -, αυτό είναι που πια οδηγεί πολύ καθαρά. Νομίζω αν ξέρεις καλά τον εαυτό σου και μερικούς ανθρώπους, είναι σαν να έχεις ένα κλειδί για να πλάθεις οποιοδήποτε χαρακτήρα, ακόμη και τελείως διαφορετικό και έξω από τη γκάμα αυτή που έχεις μελετήσει, επειδή είναι σαν κάπως όλοι να ανοίγουμε με το ίδιο κλειδί. Ο συγγραφέας δεν πρέπει να μένει αδιάβροχος.

Το νέο σου έργο, η Λάσπη, που ανεβαίνει στη Β’ σκηνή της Οδού Κεφαλληνίας, τι θέμα έχει;

Β. Χ: Είναι με τρία πρόσωπα. Μια γυναίκα επιστρέφει σε ένα εξοχικό σπίτι, που επισκέπτεται αραιά το χρόνο για μια - δυο μέρες και αυτή τη φορά βλέπει ότι μέσα έχουν εγκατασταθεί κάποιοι άνθρωποι, μια οικογένεια. Πρώτη αντίδραση είναι να θέλει να τους πετάξει έξω. Αυτό δεν πιάνει και αρχίζει να αναπτύσσεται μια σκοτεινή σχέση με αυτή και την οικογένεια. Από την οικογένεια βλέπουμε το ζευγάρι, ενώ υπάρχουν και τρία παιδιά μικρά, που δεν τα βλέπουμε ποτέ. Αυτό το έργο έχει γραφτεί τέσσερα, πέντε χρόνια πριν. Τυχαίνει τώρα να ανεβαίνει την ίδια εποχή με τη Πουπέ. Είχε παρουσιαστεί την άνοιξη στο θεατρικό αναλόγιο του Εθνικού, σε σκηνοθεσία του Γιώργου Παλούμπη. Γράφτηκε μέσα από μια ιδέα, που αμέσως φάνηκε ότι θα γινόταν θεατρικό έργο και όχι κάτι άλλο. Πολλές φορές η ιδέα υπαγορεύει και τη μορφή, το είδος που θα ντυθεί για να υπάρξει και να βγει στον κόσμο. Ξεκίνησε χωρίς να έχω στο νου μου ποιος θα παίξει. Γράφτηκε επειδή το ζήτησε το ίδιο και μέσα σε ένα χρόνο, από τις αρχές μέχρι το τέλος του 2004, παρόλο που στο ενδιάμεσο ίσως έκανα και άλλα πράγματα. Το τέλος, το άλλαξα να σκεφτείς, πριν από λίγο καιρό.

Άλλαξε με βάση τη σκηνική εμπειρία και τους ηθοποιούς;

Β. Χ.: Δε με ενθουσίαζε ποτέ το τέλος. Και μέσα από μια συζήτηση με τη σκηνοθέτιδα, τη Λίλη Μελεμέ, - Πειραματική Σκηνή του Εθνικού – μου φωτίστηκε ένα παράθυρο πώς να κλείσει το έργο.

Τον τίτλο Λάσπη, το βρήκες στο τέλος;

Β. Χ.: Εντελώς στο τέλος αφού αρχικά είχε έναν άλλο τίτλο. Καιρό μετά που είχε τελειώσει, μήνες μετά, είπα, όχι δεν είναι σωστός. Λάσπη πρέπει να λέγεται.

Ποιοι θα παίζουν;

Β. Χ.: Η Μαρία Καλλιμάνη, ο Δημήτρης Ξανθόπουλος και η Πηνελόπη Μαρκοπούλου. Είναι τρεις νέοι ηθοποιοί.

Καλή επιτυχία σας εύχομαι.

Β. Χ.: Ευχαριστούμε. Έχουμε ανάγκη τις ευχές.

* το Βαγγέλη Χατζηγιαννίδη έχει φωτογραφίσει ο επαγγελματίας Άγγελος Καλτσής.


Στοιχεία επικοινωνίας:

Θέατρο Σφενδόνη: Μακρή 4, Μακρυγιάννη (μετρό Ακρόπολη) : 210- 9246692
Θέατρο Οδού Κεφαλληνίας: Κεφαλληνίας 16, 210- 8838727, πρεμιέρα για τη Λάσπη 17.12.08

Christian Petzold: Έξυπνος και πνευματώδης

Συνέντευξη, μετάφραση από τα αγγλικά και επιμέλεια

30 λεπτά πριν από την Avant Premiere της ταινίας ‘‘Yella’’ στον κινηματογράφο ‘‘Απόλλων’’ στις 16.01.2008 συναντήθηκα με το σκηνοθέτη Christian Petzold στο καφέ του ξενοδοχείου Esperia Hotel. Αν και μικρή, η συνέντευξη που μου παραχώρησε, με χαροποίησε ιδιαίτερα, όπως και ο δυνατός espresso του Esperia.

Ποια ερώτηση δεν συμπαθείτε κ. Petzold;

Σε ό,τι αφορά το κοινό, κάποιοι που αναλαμβάνουν το ρόλο agent provocateur ρωτούν συνεχώς ποιο είναι το θέμα της ταινίας και αυτή είναι η ερώτηση που πάντα μισώ.

Διότι κάθε ταινία ερμηνεύεται με ποικίλους τρόπους. Εσείς πότε αποφασίσατε να ακολουθήσετε το επάγγελμα του σκηνοθέτη;

Δεν ήταν αμιγώς απόφαση αλλά ένα συμβάν που με οδήγησε προς τη σκηνοθεσία . Όταν ήμουν 15 ετών διάβασα από ένα βιβλίο το διάλογο Τρυφώ και Χίτσκοκ, έναν διάλογο με άρωμα φιλοσοφίας, σαν να συνομιλούσαν ο Πλάτωνας και ο Σωκράτης. Στη Δυτική Γερμανία, σε μια μικρή πόλη όπου μεγάλωσα, σινεμά δεν υπήρχε, γνώριζα τις ταινίες του Χίτσκοκ από την τηλεόραση ώστε όταν 15 ημέρες αργότερα έμαθα για το αναδρομικό αφιέρωμα Χίτσκοκ στην Κολωνία, σχεδόν κάθε απόγευμα ήμουν εκεί. Και τότε το πάθος για το σινεμά αρχίζει.

Και από τότε το μυστήριο εισβάλλει στη ζωή και τις ταινίες σας.

Η αλήθεια είναι πως πολλές ώρες διάβαζα στη βιβλιοθήκη. Με ενδιέφερε και η λογοτεχνία, ειδικότερα οι ιστορίες μυστηρίου σε συνέχειες, που κατά παράδοση λατρεύουμε εμείς οι Γερμανοί. Ήθελα να μάθω περισσότερα γι’ αυτές τις ιστορίες.

Δε σκεφτήκατε ωστόσο να γράψετε ένα σενάριο βασισμένο σε ένα λογοτεχνικό έργο.

Μια φορά δοκίμασα, ξεκίνησα ένα σενάριο βασισμένο σε μυθιστόρημα αλλά δεν συνέχισα. Αφορούσε ένα βιβλίο εξπρεσιονιστή συγγραφέα που μου αρέσει αν και κανείς δεν τον ξέρει, κάποιου Χάουζερ, αλλά το σταμάτησα χωρίς να ξέρω γιατί, ίσως επειδή θεώρησα πιο ενδιαφέρον να διαβάζεται το ίδιο το βιβλίο από το να γίνεται η λογοτεχνία κινηματογράφος.

Στα έργα σας οι χαρακτήρες δεν είναι εγκαταστημένοι κάπου, ενώ επίσης υπάρχει και το στοιχείο της απειλής. Πώς το ερμηνεύετε αυτό;

Πιστεύω ότι η απειλή αναφορικά συνδέεται με όσα επακολούθησαν μετά το Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, συνδέεται με τα γεγονότα που ώθησαν τον κόσμο να τρέπεται σε φυγή. Στη Γερμανία η απειλή συνδέεται με την έννοια του τραύματος. Ωστόσο, στον κινηματογράφο έχει και ενδιαφέρον ο χαρακτήρας που είναι σε κίνηση. Πριν από κάθε έργο, με σκοπό να βρω τους χαρακτήρες, κάνω πρώτα έρευνα και στη συνέχεια δουλεύω με τη φαντασία, ώστε αυτή να προκύψει από τα γεγονότα που θα έχω ερευνήσει. Στις περισσότερες ταινίες κάνω και το σενάριο, είναι καλύτερο από το να πρέπει μετά να αλλάξω τη σκέψη κάποιου.

Όσον αφορά τους σπόνσορες στις ταινίες, ποια είναι η γνώμη σας;

Δεν έχω σπόνσορες επειδή συνήθως ζητούν αντάλλαγμα και δεν θέλω να είμαι αναγκασμένος να τους δώσω κάτι, αυτό είναι διαφήμιση.

Πολλοί βρίσκουν ομοιότητες στα έργα σας με τις ταινίες του Φασμπίντερ. Ποια η γνώμη σας;

Μου αρέσουν οι ταινίες του αλλά επηρεασμένος είμαι από τον Χίτσκοκ, τον Χοκς, τον Αντονιόνι.

Ποιο είναι το μότο σας στη ζωή;

Μην κλαις. Δούλεψε.

Ξεχωρίζετε κάποια από τις ταινίες σας;

Την εσωτερική ασφάλεια (στα αγγλικά έχει μεταφραστεί ως ‘‘the state I am in’’). Έχω την καλύτερη ανάμνηση από αυτήν την ταινία. Είναι πιο έξυπνη από μένα.

Σχετικά με αυτό που μου λέτε τώρα, ο συγγραφέας Μίλοραντ Πάβιτς έχει δηλώσει σε συνέντευξή του ότι τα βιβλία του πρέπει να είναι πιο έξυπνα από εκείνον.

Ναι, είναι το ίδιο. Πρέπει να σε ξεπερνά το έργο σου. Το κοινό δεν είναι η αγορά, είναι θεατές που περιμένουν να δουν τη σκέψη σου κι εσύ πρέπει να νιώθεις μέλος του κοινού για να το πετύχεις.

Serendipity is…

Πώς παλιά υπήρχε μια σειρά ‘‘αγάπη είναι… (love is)’’ που δημοσιευόταν σε συνέχειες τόσο σε εφημερίδες όσο και σε περιοδικά, αντίστοιχα σήμερα πρέπει να εγκαινιάσουμε μια σειρά ‘‘serendipity is’’ (τυχαία συνάντηση είναι), καθώς η τριβή με την καθημερινότητα και την κάθε πράξη που συμβαίνει εντός του επιτακτικού χρόνου επιφέρει το εξής παράδοξο: ενώ αναζητούσαμε το άλφα καταλήξαμε στο βήτα και μάλιστα είμαστε ευτυχείς γι’ αυτό το νέο βήτα. Επειδή είμαστε Έλληνες και από το σχολείο μας έχουν μάθει να αγαπάμε το παρελθόν, ακολούθως, με πίστη στην παράδοση, και για το συγκεκριμένο θέμα πρέπει να επιστρέψουμε στο χαμένο χρόνο. Στο παρελθόν, λοιπόν, τυχαία συνάντηση – serendipity οι Άραβες αποκαλούσαν τη σημερινή Σρι Λάνκα (‘‘serendib’’). Σήμερα, η εν λόγω τυχαία συνάντηση συνοψίζεται στην αστική ευρηματικότητα. Αναπάντεχα, στιγμιαία και ανεπανάληπτα κατά περίπτωση - αντί για ένα σύνολο περιπτώσεων- η αστική ευρηματικότητα ορίζει τις ζωές τις δικές μας και των άλλων οδηγώντας τες σε κοινή πορεία όσο περισσότερο ανοίγουμε τόπο στον άλλο και όσο κατ’ επέκταση του δίνουμε ελεύθερη δυνατότητα λόγου. Κατ’ αυτόν τον τρόπο διαμορφώνονται άπειρες ιστορίες από τους δρόμους, ώστε, ακόμη και αν ο τοίχος φέρει αποτυπώματα (μια δική του ιστορία), ο δρόμος τον ξεπερνά δείχνοντας αυτά που δικά του δεν είναι παρά μόνο ως εμπεριεχόμενη κίνηση.

Με προσφιλή διάθεση για μια τυχαία συνάντηση, πρόθυμη να ακούσω αυτό που έδειχνε ότι επιθυμούσε να μου πει ο άλλος, βρέθηκα σήμερα να περιμένω για μια πίτα σουβλάκι – που στην Αθήνα το λένε πίτα καλαμάκι, καλαμάκι είναι το σκέτο, τέλος πάντων- οπότε, κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στο σουβλατζίδικο, συνέβη το αναπάντεχο. Ενώ εκτυλισσόταν μπροστά μου όλη η προετοιμασία των υλικών, - η μίξη ντομάτας, πατάτας, μουστάρδας- ο Αιγύπτιος ‘‘μετρ’’ δείχνοντας να με συμπαθεί, ξαφνικά ξέχασε τι έκανε με τα χέρια του, καθώς παράλληλα μου μιλούσε για τη γυναίκα του και τον ειδικό τρόπο με τον οποίο βγάζει τις τρίχες από το πρόσωπο. Εκεί που μες στη ζέστη και την υγρασία ήμουν όρθια και ένοχη για ένα αργοπορημένο, σχεδόν ψημένο σουβλάκι, και μοίραζα στο κεφάλι τις ευθύνες που μου αναλογούσαν, άρχισα ξαφνικά να ακούω για μια ανώδυνη αποτρίχωση μιας Αιγύπτιας από την Κυψέλη. Μάλιστα έπρεπε να με ενδιαφέρει αφού η δική της μέθοδος ήδη είχε αγκαλιαστεί θερμά από διάφορες Αθηναίες κυρίες και επιπλέον, - αυτή η πληροφορία ήρθε μαζί με το αλατοπίπερο στο έτοιμο φαγώσιμο- αυτή η σύζυγος του κυρίου έμαθα πως είναι και κομμώτρια. Με ένα τηλεφώνημα στην πόρτα σας.

Το περιστατικό της ελεύθερης κυκλοφορίας αγαθών, το λεγόμενο ‘‘laissez faire, laissez passer’’ ακόμη και σε ένα μικρό σουβλατζίδικο, αφενός ερμηνεύεται με όρους σύγχρονου πολιτικού μάρκετινγκ – σύζυγος προωθεί σύζυγο - και αφετέρου αποτελεί πάγια τακτική των περισσοτέρων να εκμεταλλεύονται άλλοτε ασυνείδητα, άλλοτε με κουτοπονηριά τη σχέση οικειότητας, που συνδέει ενίοτε τους πολίτες στον αστικό χώρο. Εφόσον, βέβαια, ο ρόλος του πολίτη εκάστοτε είναι και ρόλος καταναλωτή, είναι επόμενο να έρχεται καθένας από μας σε επαφή με πράγματα και πληροφορίες που δεν τον αφορούν. Πάντως, ήταν ιδιαίτερα αστείο να περιμένω για το σουβλάκι με δυο τριαντάφυλλα σε διχρωμία λευκού και ροζ, φορώντας ένα μαύρο φόρεμα, κόκκινα παπούτσια με τριαντάφυλλο και κόκκινη τσάντα. Προφανώς ο Αιγύπτιος επένδυσε στην κοκεταρία και έκανε διαφήμιση στη σύζυγό του. Ευτυχώς για το κοινό γευμάτων ελευθέρας στιγμής, στο οποίο ανήκω, η τριχοφυΐα δε μεγαλώνει με την κατανάλωση σε σουβλάκια και πίτες.

‘‘See through’’ από τον Θεόφιλο Κατσιπάνο

‘‘See through’’ : η χειραφέτηση του βλέμματος.
Στη γκαλερί 7, από τις 4.11.08
Ζαλοκώστα 7 (106 71) ΑΘΗΝΑ τηλ/fax 2103612050
email: gallery7-gallery7@hol.gr

Η διαχείριση των διαφόρων –ισμών- με στόχο την αναζήτηση της φόρμας εξακολουθεί να απασχολεί τον καλλιτέχνη Θεόφιλο Κατσιπάνο από την έκθεσή του ‘‘Have a look’’. Στη νέα ατομική έκθεση που φέρει τον τίτλο ‘‘See through’’ και φιλοξενείται επίσης στη γκαλερί 7, ο ανήσυχος δημιουργός ανατρέπει την περατότητα του έργου τέχνης εύστοχα καθώς αμφισβητεί τη μονοθεματική θέαση της εικόνας. Στην απόπειρά του να αφηγηθεί το υπερβατικό στοιχείο του αντικειμένου, ώστε να ξεπερνά τα μονοσήμαντα όρια της εικόνας, αντιπαρατάσσεται στη χρωματική εκεχειρία και στηρίζεται περισσότερο στην έκφραση –και άρα στην κατά πρόσωπο ματιά- παρά στην πιστή σωματική αναπαράσταση. Η έκθεση ‘‘See through’’ αποτελεί μια πρόταση στον τρόπο να βλέπουμε και να συνδεόμαστε με αυτό που βλέπουμε. Ο χρόνος του βλέμματος είναι αυτός της διάρκειας, καθώς ένα έργο εκτίθεται και κατ’ επέκταση τίθεται υπό τη διεργασία του ξένου βλέμματος. Υπό αυτήν την έννοια η τέχνη του Θεόφιλου Κατσιπάνου συνιστά την αποκατάσταση του ρυθμού στο ήδη φευγαλέο, ενώ ενθυλακώνει και το ρήγμα των σχέσεων, από τη στιγμή που στον καμβά μια ιστορία εξελίσσεται ή ένα πρόσωπο εξιστορεί τον εαυτό του. Στην έκθεση ‘‘See through’’ η ανθρώπινη μορφή αναπαριστάνεται σε σχέση και με το οίκημα, οπότε εντάσσεται σε έναν ευρύτερο χώρο δημιουργίας ποικίλων μηνυμάτων, ιδίως όταν το οίκημα αρχίζει να φαντάζει στη συνείδηση του ατόμου ως ερείπιο.

Το ότι μερικά από τα έργα δεν φέρουν τίτλους, δεν είναι τυχαίο αλλά επαφίεται στην πρόθεση του καλλιτέχνη να ενεργοποιήσει την προσοχή του δέκτη – θεατή, ώστε από την παρατήρηση να τον οδηγήσει στην παρατηρητικότητα. Χαρακτηριστικά ο Θεόφιλος Κατσιπάνος υπογραμμίζει: ‘‘ τα έργα ξεκινούν από την εικόνα και μετά δημιουργείται ο τίτλος’’. Συνεπώς, ο τίτλος είναι και στην κρίση του θεατή που έχει τη δυνατότητα να σκέφτεται ως αν ήταν ο ίδιος ο καλλιτέχνης.

Σε όλα τα έργα ακούγεται ένας απόκοσμος, περίεργος εικαστικός ήχος που στόχο έχει να μας προβληματίσει για την πορεία στην ωριμότητα. Η ανδρική συνειδητοποίηση, η αιωρούμενη ανύψωση του αντρικού συμβόλου ιδωμένου ως πυραύλου στο έργο ‘‘Limousine’’ αλλά και η αινιγματική όψη του γυναικείου προσώπου σε πολλά από τα έργα, όλα αυτά συνιστούν σκέψεις όχι μόνο για τις σχέσεις των φύλων αλλά και για τις ιδιαίτερες σχέσεις εξουσίας και σεξουαλικότητας που ορίζουν τον κόσμο του ατόμου. Συνεπώς, η όσμωση στην τέχνη αναλύεται στη μίξη χρωμάτων, ήχων και οσμών, που συγκροτούν ως πολυγωνική την αισθητηριακή αντίληψη. Η αντιληπτική οικειότητα της καθημερινότητας στα πλαίσια της οποίας είμαστε υπό την εξάρτηση των αντικειμένων, στην καλλιτεχνική σύλληψη του Θεόφιλου Κατσιπάνου αίρεται με σκοπό να ξεπεράσουμε το άγχος των αντικειμένων και να φτάσουμε στο νόημα. Η σύλληψη για το όμορφο είναι η αλήθεια διαμεσολαβημένη, είναι αυτό που εξέχει επικίνδυνα. Και η πορεία προς το νόημα εξαρτάται από τη χειραφέτηση του βλέμματος.